Зошто Јосип Броз Тито, рече дека Белград е центар контрареволуција. Мај 1971 година започна процесот на претворање на федерација во конфедерација
На 8 мај, пред 45-години, во далечната 1971 година во осум часот наутро во предниот дел на црквата Свети Марко во Белград стотици студенти на Универзитетот во Белград требале да бисам сместени во два автобуса. И да тргнат во Загреб, на традиционалната велигденска посета на колегите од главниот град на Хрватска. Тој ден, градот славел годишнината од своето ослободување, пишува Вечерње Новости. Лидерот на официјално наречениот “Караван на пријателство” е Миодраг Миле Перишиќ, студент на Факултетот за филозофија и е веќе етаблиран поет.
Многу години подоцна, еден од најзначајните претставници на Демократската партија и дипломат. На дваесетина километри надвор од Загреб сообраќајната полиција ги пресретна автобуси. Ве молиме ќе мора да ги почекате лидерите на Сојузот на студентите на Универзитетот во Загреб.
Неколку минути подоцна, тие пристигнале со претседателот Дражен Будиша. Тие се движеле кон центарот, но не по вообичаената маршрутата. Преку различни делови на Загреб, од кои се движат бескрајни редови на луѓе, дисциплиниурано, по двајца во ред.
Носат транспаренти: “Ќе одиме во СК да го менувамео”, “Што е уште поважно клевети и лаги, СКЏ нам ни е помил и драг”, “Сакаме јасни сметки”, “Вишокот на труд на работници”, “Суверена држава има право на хрватскиот и на другите народи Југославија “,” Бараме уставен амандман”…
Тито и Кардељ
Колоните се движат кон поранешниот Плоштадот на Републиката, денес плоштад на кралот Томислав, на едн голема национална митинг, во кој говори хрватски претседател ЦК СКХ Савка Дабчевиќ- Кучар и првиот човек на Загреб Перо Пиркер …
Сите југословенски весници следнот ден ќе поднесат извештај дека на средбата беа повеќе од 150.000 луѓе. Савка ги критикуваше хрватските сепаратисти и нивната намера да се растури Југославија “, што е во наш интерес и што сакаме”, а големите српски шовинисти ги осуди “што ја нудатр Југославија, каква ние не ја сакаме и ја нема. ”
Таа зборуваше за придонесот на Загреб и хрватското победата над фашизмот, ќе се спомене државноста и сувереноста, фалсификувани ѕвезди во политиката на Централниот комитет и за хрватската радикална децентрализација и демонтирањето на сојузна Југославија институции, што таа и нејзините колеги ја промовираа една година порано.
Паролите, што се гледа на настанот, и нејзиниот говор ќе се претскаже што ќе се отвори процес на претворањее на југословенската федерација во конфедерација.
Во весникот тој ден никој не можеше да се прочита дека ни по пет месеци во југословенска република не се договорија за федерација и за екстра-буџетски баланс.
Белградскиот окружен суд го забрани на првото издание на белградскиот дневен весник “Флеш” за објавување на фото-репортажа за филмот Душан Макавејев “В. Р. мистерии или оргазам”. Тие тврдат дека фотографиите, како и филмот “длабоко ги навреди чувствата на почитување”, во согласност со претходникот на Сталин, иконата на руските болшевици “, втор на Владимир Илич Ленин.”
Од Бон дојде веста дека на американскиот долар во Западна Германија “, за време на викендот паднал за десет отсто во однос на германската марка.”
– Иронично Американците тој ден во 1945 година ја прослави победата над германскиот Вермахт, а 26 години подоцна на истиот ден изгубија битката со германската марка.
И повторно, белградскиот “Политика” пишува дека од година во година, бројот на југословенските семејства кои прекрасно си поминале надвор. Тие велат дека во 1966 година отиде на одмор оделе 66 проценти југословенското семејство, а четири години подоцна, само околу 50 проценти.
Оваа година, 1971 година, таму ќе бидат дури и помалку, бидејќи тие ќе останат на Јадранското Море кое е 20 отсто поскапо од минатата година.
На тој ден, новинарите од Загреб објавија дека “се плашат дека граѓаните на Загреб ќе успејат пристојно да бидат домаќини на” Карванот на пријателство “од Белград, што се покажа неоправдано.”
Студенти од Белград и по веселите вечерните седенки со своите колеги во Загреб, на кој главен домаќин беше Иван Звонимир Чичак, студент-Вице-Канцелар, кој оди во засолниште во пионерски град во Максимир, со еден вид на анксиозност. По полноќ, еден од домаќините вели:
– Колеги имам тажни вести. Почина во другарот Милентије Поповиќ!
Паралелно со приказната за Загреб, во Сараево јасно случува, на друг дел од истото сценарио. Истиот ден, 8 мај во вечерните часови, во Белград, од Сараево, од Вториот конгрес на авто-менаџери на Југославија, се вратил југословенскиот претседател на врати во Собранието Милентије Поповиќ, кој во политичката хиерархија на Југославија беше на второто место, веднаш зад Јосип Броз.
Веднаш по пристигнувањето, тој го повика Мијалко Тодоровиќ, член на извршен одбор на Претседателството на Југославија. Од Сараево носам некои лоши вести. Тие беа во клубот на Дедиње за федерални пратеници, тој беше во можност да им каже за она што се случи на конгресот на авто-менаџери, и одеднаш нему му се слоши.
На официјална заменик на Тито не можеше да му помогне ниту југословенскиот познат кардиохирург, началникот на Воено-медицинската академија во Белград, д-р Исидор Папо. Животот му заврши околу 22.30.
Приказната за Милентије Поповиќ, рече Тодоровиќ, започна два дена порано, кога Тито во Сараево, одеднаш закажа состанок на Извршното биро на Претседателството на СКЈ. Тој ги повика сите членки, освен претставниците на Србија. Го имаше словенечкиот Едвард Кардељ, Владимир Бакариќ, македонски Крсте Црвенковски, Вељко Влаховиќ на Црна Гора и на босанските Срби Цвјетин Мијатовиќ.
Кога стигнале, Тито ги нервозен глас се пожали на нелојалноста на водечките луѓе на Србија и отпор од Белград, а според неговата иницијатива на Кардељ за понатамошно уставни демонтирање на југословенската федерација, и да се пренесе на максималниот број на федералните овластувања на институциите на центрите на моќта Републиката.
Овој процес беше инициран кон крајот на 1968 година, кога покраината Војводина и Косово и Метохија, доби статус на составните елементи на југословенската федерација, стана национално малцинство и националности.
Повеќето од нив беа изненадени од тоа што го слушна, но Влаховиќ се прашуваше дали се зборува за тоа, без претставници на Србија.
Тито е да се каже:
– Претпоставувам дека како претседател на СКЈ имаат право да покани кој сакам!
Влаховиќ, продолжи да го убедува Тито и тој неволно попушти, а наскоро се појави Милентије Поповиќ, кој е велејќи дека овие денови Тито не го третира како заменик, но како шеф на протокол.
Кога се појави Поповиќ, Броз беше уште поостар:
– Белград е центар на контрареволуцијата!
Тој ја спомениваше “контра-револуционерните сили” на Универзитетот во Белград, текстови во “Студент” и “Еже”. Тој отворено вели дека пензионираните генерали Раде Хамовиќ и Милоје Милојевиќ подготвува заговор против него.
И истиот ден Тито се сретна со претставници на Босна и Херцеговина, во кој навдно издала “налогот за апсење не само Хамовиќ и Милојевиќ, но, исто така, на поранешен заменик-претседател на Југославија Александар Ранковиќ.”
Тој рече дека одлуката е донесена по извештаите дека на контраразузнавачката организација на ЈНА да Ранковиќ, Хамовиќ и Милојевиќ и пред неколку дена се состанале во Белград на конспиративен состанок.
За неколку часа подоцна се покажа дека извештајот на ЈНА и контраразузнавачката служба на одржување на овој состанок бил неточна. Побиен од страна на службата за државна безбедност на Југославија.
По одржаниот конгрес во Сараево, Тито остана во Сараево, и штом слушна за смртта на Милентије Поповиќ, ја заврши посетата на БиХ, пристигна во Белград и Поповиќ постхумно го одликува со Орден на херој на социјалистичкиот труд.
На сојузната комеморацијата е прогласен за “бесмртен револуционер”.
Истиот ден Марко Никезиќ на централната републичка комеморацијата изјави дека “тоа беше неизбежно дека Милејнтије Поповиќ да ја почуствува горчината на неправда” и дека тој “ја пднел без протест”.
На погребот Поповиќ, во новите гробишта во Белград, во последен момент пристигна Мико Трипало, Савка Дабчевиќ-Кучар која возбудено рече:
– Тој пред смртта, на сите да ни кажа што се случи во Сараево!
Лажни извештај на руски аташе
Во Сараево, Тито се сомневаше дека српското раководство да преку членот на извршен одбор на Претседателството на СКЈ Мијалко Тодоровиќ -Плави се поврзал со Русите. Луто, тој рече дека добил врвна тајна информација дека Тодоровиќ за време на неодамнешната посета на Москва “, велел се ” пред високите советските официјални претставници.
– Знаеш дека повеќето Руси го напаѓаа Плавиот – додаде Поповиќ, мислејќи дека Советите на Тодоровиќ никогаш не можат да му ја прости својата силна осуда на интервенција на Чехословачка, 1968, кажано на големиот митинг на плоштадот на Маркс и Енгелс во центарот на Белград.
Тито го игнорираше Поповиќ:
– Плави рекол дека Кардељ и јас сме во борба, земјата во хаос, и дека е можен воен удар.
– Чија е оваа информација? – На прашањето на Поповиќ.
– Нашето воено аташе во Москва – рече Тито.
Многу наскоро ќе востанови дека извештајот е измислен