Прашањето за „разводот“ меѓу ЕУ и САД е едно од најсложените геополитички сценарија, особено за земја како Македонија која е стратешки распната меѓу својата географска припадност (Европа) и својот најголем безбедносен партнер (САД).
Наместо бинарно „или-или“, еве како би изгледала аналитичката перспектива на оваа дилема:
1. Безбедност vs. Економија
Македонија во овој замислен конфликт би се нашла во позиција на „двојна зависност“:
-
САД (Безбедност): Како членка на НАТО, македонската национална безбедност директно зависи од Вашингтон. Без американскиот чадор, регионалната стабилност на Балканот би била многу покревка.
-
ЕУ (Економија и Реформи): ЕУ е нашиот најголем трговски партнер. Нашите закони, стандарди и секојдневниот економски живот се веќе длабоко интегрирани во европскиот систем.
2. Ризиците од изборот
| Страна | Придобивки | Ризици при избор |
| САД | Цврсти безбедносни гаранции и директна воена помош. | Економска изолација од соседите и губење на пристапот до европските фондови. |
| ЕУ | Економски просперитет, отворени граници и заеднички пазар. | Безбедносен вакуум ако ЕУ не успее да формира сопствена војска. |
3. Стратегијата на „Мала Држава“
Во меѓународната политика, малите држави ретко профитираат од заземање радикални страни во судири на суперсили. Најпаметниот пат за Македонија веројатно не би бил „избор“, туку балансирање:
-
Функционален прагматизам: Одржување на безбедносното партнерство со САД додека истовремено се следат економските правила на ЕУ.
-
Регионално поврзување: Зајакнување на врските со соседите. Ако ЕУ и САД се оддалечат, стабилноста на Балканот ќе зависи од тоа колку добро земјите во регионот соработуваат меѓу себе.
Реалноста е следна: За Македонија, ЕУ е „домот“, а САД е „чуварот“. „Развод“ меѓу нив би значел дека куќата е во опасност, без разлика на која страна ќе застанеме. Затоа, македонскиот интерес е секогаш во насока на нивно помирување, а не во избор на страна.
Низ призмата на економијата и регионалната стабилност, сликата станува уште попрецизна (и попредизвикувачка).
Еве што конкретно би значело тоа за Македонија:
1. Економски удар: Животот во европскиот двор
Македонската економија е „закачена“ на германскиот и европскиот мотор. Ако се дистанцираме од ЕУ во корист на САД:
-
Трговска блокада: Над 75% од извозот на Македонија оди во ЕУ (главно Германија). Секое воведување на царини или промена на регулативите би значело колапс на нашите фабрики.
-
Инвестиции: Најголемите работодавци во слободните економски зони се европски компании. Нивното повлекување би предизвикало масовна невработеност.
-
Фондови: Македонија зависи од претпристапните фондови (ИПА) за патишта, енергетика и екологија. САД инвестираат во безбедност, но ЕУ инвестира во инфраструктура.
2. Стабилноста на Западен Балкан: „Буре барут“ без надзор
Разводот меѓу Брисел и Вашингтон би создал опасен вакуум на Балканот:
-
Натпревар на влијанија: Ако ЕУ и САД не се на иста страна, трети сили (како Русија, Кина или Турција) веднаш ќе го пополнат просторот. Ова често води до внатрешни дестабилизации.
-
Оживување на старите духови: Без заеднички притисок од двата центри на моќ, прашањата како Косово или внатрешните тензии во Босна би можеле повторно да ескалираат, што директно ја загрозува безбедноста на Македонија.
-
Граници: Ако ЕУ се затвори во себе, „Балканската рута“ на миграција би станала наш огромен логистички и безбедносен проблем без европска финансиска помош.
Анализа на сценаријата
| Сценарио | Економски ефект | Безбедносен ризик |
| Приклонување кон САД | Висок ризик: Губење на пазарот на ЕУ, инфлација, можен прекин на субвенциите. | Стабилно: Силна воена заштита, но изолација од соседите. |
| Приклонување кон ЕУ | Стабилно: Зачувување на трговијата, но можен притисок од САД преку финансиските пазари. | Умерен ризик: ЕУ сè уште нема капацитет за целосна воена независност. |
Клучниот заклучок: За Македонија, економскиот опстанок е во Европа, додека физичкиот опстанок е поврзан со САД. Во случај на „развод“, Македонија би морала да игра улога на „неутрален прагматичар“ — да ги чува економските стандарди на ЕУ, а воените стандарди на САД, без да влегува во реторички судири.
Извор: Gemini