Тој промени се во Европа, а убиството во Анкара едвај ќе промени нешто во руско-турските односи. Опасна ли е професијата “дипломат”? Во светлината на убиството на рускиот амбасадор Андреј Карлов во Анкара, престолнината на неодамна пријателска Турција, одговорот на ова прашање изгледа природно – да, опасна е. Во моментов, се чини, многу е опасна, откако може да чини живот амбасадор. Но, не изгледаше толку опасна дипломатската професија само до пред две-три децении. Во биполарниот свет на Студената војна амбасадорите на двете супер сили – САД и Советскиот Сојуз, повеќе наликуваа на генерал-гувернери во државите од соодветната сфера на влијание.
Тие ги одредувале водечките трендови во помалите земји, од нив во поголема мера зависеше судбината на локалните политичари и на населението – доволно е да се потсетиме на улогата на Шарапова во соборувањето на Живков во ноември 1989 година.
Оној свет сепак беше со јасни правила кои доведуваат до релативна стабилност во односите меѓу европските држави. Додека во периферијата на двата блока периодично се водеа војни – на пример, Корејската, Виетнамската итн. По крајот на Студената војна, сепак светот влезе во “интересни времиња”, што во секој случај ни донесе нестабилност, подвижни граници, менување сојузници, искушенија за силно наметнување на влијание, сето она што го забележуваме во последните децении и особено по терористичките напади со висок профил како на пример згради во САД на 11 септември 2001 година.
Тие му послужија на тогашниот претседател на САД Џорџ Буш – помладиот да објави војна на “глобалниот тероризам” (што и да се подразбира под овој поим), која се претвори во војна на САД против одредени држави од немириот појас – прво Авганистан, потоа Ирак, следуваа испровоцираните “демократски револуции” (ако овој концепт воопшто има смисла) и големи области од Блискиот Исток и Северна Африка западнаа во хаос и анархија.
Така дипломатската професија стана опасна откакосе покажа судбината на американскиот амбасадор во Либија Кристофер Стивенс, кој беше убиен со тројца други американски дипломати во септември 2012 година. Па тоа е најголемиот контекст во кој треба да се стави убиството на рускиот амбасадор во Анкара. Но постои и потесен контекст. Тој е дефиниран од: интервенција на Русија во една изгледна загубена за режимот на Башар Асад војна во Сирија против “Исламска држава” и други исламистички сили, по што Асад ја врати контролата врз главните градови во земјата; улогата на Русија за не успехот на воениот удар во Турција од 15 јули 2016 година, со што беа урнати надежите на противниците на претседателот Ердоган; трајната војна на Русија против исламизмот на сопствената територија и во целиот регион, итн.
Овој потесен контекст може да се објасни викотниците на 22-годишниот Мевлут Алтнташ дека одмаздува за жртвите од Алепо. Сето ова покажува како во турбулентни времиња мирните професии за меѓународните посредници, какви што се дипломатите, можат да се претворат во опасни кога неочекувано се наоѓаат не далеку зад линијата на фронтот, а на самиот фронт. Примери можат да се наведат многу од блиското и подалечното минато. Доволно е да се погледне во историјата на Руската империја и нејзиното навлегување во Азија. Така во дипломатската служба загинува со едвај навршени 34 години исклучително талентираниот драматург Александар Грибоедов, автор на недостижна претстава “Од умот се повлече”. На 30 јануари 1829 година руската амбасада во Техеран е нападната од лута фанатична толпа која ги убива сите дипломати без еден (за жал, Грибоедов е меѓу убиените). Со други зборови, и во минатото, и денес професијата дипломат е поврзана со ризикот да се живее во една странска земја, често меѓу непријателско население чии нерви може и да не издржат или да бидат насочени кон одмазда од вешти демагозие. Можеме ли да бараме и други паралели со познатите убиства на дваесеттиот век.? Првото, за што се сеќаваме, е убиството на престолонаследникот на Хабсбуршката империја Франц Фердинанд на 28 јуни 1914 година, по што месец дена подоцна беше повод за Првата светска војна. Но, во сегашното убиство на дипломат едвај можеме да бараме аналогија со атентатот од Сараево. Главно поради тоа убиството станува повод за Големата војна, додека тоа е само уште една епизода од одамна водената војна. Со тоа убиство се менува се во Европа, а ова едвај ќе промени нешто, дури и во руско-турските односи.