Колку е остварлив сојузот меѓу либералната демократија и светскиот капитализам? Политичките промени на Запад – вклучувајќи и стремежот на склон кон авторитарност популист кон претседателската функција во една од најважните демократии – ја нагласуваат актуелноста на ова прашање. 
Не треба да мислиме дрка се се подразбита од себе за успехот на политичкиот и економскиот систем, вкоренети на Запад , и се тоа доста привлечно за голем дел од остатокот на светот во текот на четири децении.
Но какви се алтернативите?
Либералната демократија (комбинација од избирачките права на сите со сигурно заштитените права на граѓаните и личноста) и капитализмот (правото на слободно купување и продавање на стоки, услуги, капитал и сопствен труд) се поврзани по природен пат. И едното и другото се држат на верувањето дека луѓето треба да си прават свој избор и како поединци, и како граѓани. И демократијата и капитализмот го делат верувањето дека луѓето имаат право да решаваат судбината. Поединците треба да се третираат како слободни агенти, а не како објекти на власта на другите. Но не е тешко да бидат видени и противречности. Демократијата е заснована на принципот на еднаквост. Капитализмот се крепи на нееднаквоста, во секој случај на приходите. Кога економијата доживува тешки времиња, мнозинството е подготвена да избере автократија, како во 1930-те години. Ако приходите станат премногу несаззмерни, богатите се стремат да ја стават демократијата во плутокрација. Историски развој на капитализмот и стремежот кон универзално изборно право си оди рака под рака. Затоа најбогатите земји претставуваат сами по себе либерални демократии со повеќе или помалку капиталистички економија.
Зголемувањето на реалните приходи кои влијаат широките слоеви од населението, се неопходни за легитимирање на капитализмот и отпорноста на демократијата. Но денес капитализмот прилично тешко придонесува за такво зголемување на благосостојбата. Напротив, евидентен е растот на нееднаквост и забавување на растот на продуктивноста на трудот. Комбинирањето на овие фактори ја прави демократијата непријатна, а капитализмот – легитимен. Денешниот капитализам е глобален. Ова исто така е сосема природно. Оставени сами на себе, капиталистите немаат тенденција да бидат заклучени во границите на државите. Ако тие имаат можност да ја прошират својата дејност во светот, тие ја користат. Токму така делуваат економските организации, особено големите компании.
Само што, како што забележува проф. Дени Родрик од Харвард, глобализацијата ја намалува националната автономија: “демократијата, националниот суверенитет и економската глобализација се некомпатибилни, можна е комбинацијата на секои двеод овие компоненти, но на трите и во полна сила – никогаш”. Националната регулирање може да влијае негативно на меѓународната трговија. Кога бариерите се подигнати, а нормите – усогласени, губитничка ја покажува правната независност на државите. Слободата на движење на капиталот го ограничува капацитетот на државата да воведе сопствени даноци и прописи. Покрај тоа, сите периоди на глобализација се придружени со масовна миграција.
Потребата од преминување на границите е остриот конфликт меѓу личната слобода и суверенитет на демократските држави. Првата претпоставува дека луѓето можат да одат каде што сакаат. Втората го разгледува државјанството како колективна сопственост, пристап кој е контролиран од граѓаните. Во исто време бизнисот е заинтересиран за можноста слободно да се ангажираат соработници. И не е чудно дека проблемот за миграцијата стана најголема болна тема за современите демократи. Миграцијата е осудена да предизвика тензии меѓу националната демократија и глобалните економски можности.
Глобалниот капитализам денес преживува не баш добри времиња, особено земајќи го предвид шокот од последната финансиска криза, неговото деструктивно влијание врз довербата кон елитите одговорни за политичкиот и економскиот курс. Имајќи го предвид сето ова сојузот меѓу либералната демократија и светскиот капитализам не изгледа многу остварлив.
Што може да го смени?
Еден од можните опции е раст на светската плутократијата и фактички крај на националните демократии. Така некогаш Римската империја, со зачувување на форма на република, практично престана да биде таква. Втората алтернатива е процут на либерални демократии или искрени диктатури на референдумот, во кои избраните управници ги контролираат и државните институции, и капиталистите. Ова во моментов се случува во Русија и Турција. Се се наоѓа под контрола на национален капитализам и го заменува глобалниот. Нешто слично веќе се случи во 1930-те години. Не е тешко да се процени на кого од западните политичари му се допаѓа таков исход. Оние од нас кои сакаат да ги задржат и либералната демократија, и глобалниот капитализам, треба да одговорат на голем број сериозни прашања.
Едно од нив е: Дали има смисла да се инсистира на нови меѓународни договори, строго ограничување националните регулаторни можности во корист на корпорациите? На многу блиска позиција сум со онаа на Харвардскиот професор Лоренс Самерс, кој тврди дека “за придобивките од меѓународните договори треба да биде судено не по тоа колку тие ги изедначуваат правилата или колку бариери ќе бидат уништени, а по тоа колку нови можности тие ќе се откријат пред граѓаните “.
Трговијата носи профит, но тоа не значи дека кон нив може да се стремиме по секоја цена. Но најглавното е дека за чување на легитимитетот на нашите демократски политички системи економската политика треба да се ориентира кон интересите на мнозинството, а не на малцинството. Прво треба да бидат граѓаните пред кои политичарите се одговорни. Ако не успееме, самите основи на политичкиот систем може да се разнишаат. ЗА тоа никој не е заинтересиран. Сојузот на либералната демократија и капитализам има потреба од добри грижи. Тој не треба да се смета за готов .
——
Автор на објавениот во “Ведомости” коментар е Мартин Уулф, економски аналитичар на “Фајненшл тајмс”.