Врховниот суд пресуди против царините на американскиот претседател Доналд Трамп, кои стапија на сила во 2025 година, со шест гласа наспроти три.
„Трамп ги пречекори своите овластувања кога го искористи Законот за подготвеност за вонредни ситуации (IEEPA) од 1977 година за да воведе реципрочни царини низ целиот свет“, кажаа тие.
Законот дозволува контрола на економската и трговската соработка со други земји кога се прогласува национална вонредна состојба.
Доколку на администрацијата на Трамп ѝ се дозволи да преовлада со својата царинска стратегија, тоа би „ја заменило долгогодишната извршна и законодавна соработка во трговската политика“ која не е контролирана од политиките на претседателот, рече главниот судија Џон Робертс во својата пресуда.
„Според тоа, претседателот мора да „посочи на јасни конгресни овластувања“ за да го оправда своето вонредно користење на царинските овластувања.“
„Тој не може да го стори тоа“, додаде тој.
Трамп првично ја нарече одлуката на судот „срамна“, изјавија извори блиски до ова прашање за Би-Би-Си.
Трамп тврдеше дека вонредната состојба е предизвикана од голем трговски дефицит и увоз на фентанил и други лекови, што, според него, го оправдува користењето на законот IEEPA.
Тој постојано ги споменуваше царините на настан во американската држава Џорџија во попладневните часови во четврток, 19 февруари.
Без нив, „сите би биле банкротирани“, рече тој.
Судиите на Врховниот суд во ноември ги сослушаа аргументите за легалноста на царините на Трамп.
Кој го тужеше Трамп?
Тужбата против царините на Трамп ја поднесе непрофитната адвокатска фирма „Либерти Џастис Центар“ во име на пет мали бизниси кои увезуваат стоки од земји кои подлежат на царините.
Тоа е една од седумте тужби што ги оспоруваат трговските политики на администрацијата на Трамп, заедно со тужби од 13 американски држави и други групи што ги претставуваат малите бизниси.
Администрацијата на американскиот претседател објави зголемување на царините за голем број земји на почетокот на април, при што Кина беше најтешко погодена.
Трамп потоа го одложи спроведувањето на новите царини за сите, вклучително и Македонија, освен Кина, за 90 дена.
Америка воведе нови тарифи од дури 145 проценти врз Кина, на што Кина одговори со контрамерки од 125 проценти.
Сепак, кон средината на мај, Вашингтон и Пекинг се согласија за меѓусебно намалување на тарифите, односно тримесечна пауза во воведувањето на новите мерки.
Според овој договор, американските тарифи беа намалени на 30 проценти во следните 90 дена, а Кина ги намали тарифите за американската стока од 125 на 10 проценти за истиот период.
Неколку дена подоцна, Трамп објави воведување тарифи од 50 проценти врз Европската Унија, бесен што преговорите со европскиот блок не даваат резултати.
Брисел одговори дека ќе ги заштити интересите на ЕУ, а потоа дека е потребно уште малку време за договор.
Што се тарифите на Трамп?
По враќањето на функцијата, Трамп ги искористи вонредните економски овластувања за да воведе нови тарифи врз практично сите трговски партнери на Америка.
Во февруари 2025 година, Трамп прогласи национална вонредна состојба, тврдејќи дека трговијата со дрога, особено фентанил, од Кина, Мексико и Канада претставува закана за Соединетите Американски Држави.
Врз таа основа, тој воведе царини за стоки од тие земји.
Во април истата година, тој повторно го донесе истиот закон и воведе царини од 10 до 50 проценти за стоки од речиси секоја земја во светот.
„Реципрочни“ царини беа воведени и за трговски практики што Вашингтон ги сметаше за неправедни.
„Доколку Конгресот имаше намера да пренесе посебно и вонредно овластување за воведување царини“, „тоа ќе го стореше експлицитно, како што постојано го правеше во другите царински закони“, рече Врховниот суд.
Пресудата не влијае на специфичните царини што Трамп ги воведе конкретно за увоз на челик, алуминиум и разни други стоки.
Одлуката на Врховниот суд ги потврдува претходните наоди на пониските судови дека царините што Трамп ги воведе според IEEPA биле нелегални.
Понизок суд во мај пресуди дека Трамп ги пречекорил своите овластувања со сеопфатните даноци и го блокирал нивното стапување во сила, но тој исход беше одложен бидејќи владата поднесе жалба.
Доналд Трамп често изјавуваше дека царините ги штитат и создаваат домашни американски работни места и дека ги гледа како начин за зајакнување на американската економија и даночните приходи.