На граничниот премин Блаце не се врати само поранешен вицепремиер-бегалец. Со приведувањето на Артан Груби, во јавноста повторно се отвори дилема што одамна тлее во политичките кулоари: дали зад овој потег стои „таен план“ меѓу ВМРО-ДПМНЕ и Демократска унија за интеграција, кој би можел да кулминира со постизборна коалиција?
Артан Груби, како еден од најблиските соработници на Али Ахмети, не е маргинална фигура чија лична одлука може да се третира изолирано од политичкиот контекст.
Неговото враќање доаѓа во момент кога ДУИ е во опозиција, а ВМРО-ДПМНЕ ја гради својата власт врз реторика за расчистување со поранешните носители на функции.
Оттука, прашањето за „таен план“ не се појавува случајно, туку како производ на судирот меѓу јавната нарација и можната политичка прагма.
Постојат неколку аргументи што ја хранат тезата за можен договор. Прво, политичката практика во земјата покажала дека идеолошките разлики често отстапуваат пред изборната математика.
Доколку на следните избори ниту еден блок не обезбеди самостојно мнозинство, ДУИ повторно би можела да биде клучен фактор за формирање влада.
Во таква ситуација, однапред воспоставени канали на комуникација би биле логичен чекор. Второ, враќањето на висок функционер во земјата, во период на активни институционални процеси, тешко може да се одвои од проценка на ризикот и политичката клима.
Сепак, нема јавно достапни факти што потврдуваат формализиран договор меѓу двете партии. Институциите постапуваат во рамки на законски процедури, а ВМРО-ДПМНЕ досега не сигнализирала подготвеност за коалиција со ДУИ.
Напротив, во дел од своите настапи, претставници на власта ја потенцираат намерата за дистанца од практиките на претходните владини конфигурации.
Од аспект на ДУИ, евентуално коалицирање со ВМРО-ДПМНЕ би било стратегиска одлука што зависи од повеќе фактори: изборниот резултат, внатрешната кохезија и позицијата на Али Ахмети во рамки на албанскиот политички блок.
Доколку Груби повторно стане дел од раководството, тоа би значело консолидација околу старото јадро на партијата. Но, таков чекор носи и ризик, односно можност дел од гласачите да го перципираат како враќање на континуитет наместо како реформа.
Клучниот елемент е рационалниот интерес на двете страни. За ВМРО-ДПМНЕ, коалиција со ДУИ би обезбедила стабилно мнозинство, но и би отворила прашања за доследноста на предизборните пораки.
За ДУИ, влез во влада со најголемата македонска партија би значел политичко закрепнување по опозицискиот период, но и прифаќање на нов баланс на моќ.
Во отсуство на конкретни докази, тезата за „таен план“ останува политичка претпоставка.
Она што може да се утврди со сигурност е дека враќањето на Груби ја зголемува веројатноста за нови преговори и тактички позиционирања.
Дали тие ќе резултираат со формално партнерство меѓу ВМРО-ДПМНЕ и ДУИ ќе зависи од изборната аритметика и од проценката на ризикот кај раководствата на двете партии.
Политиката ретко функционира преку однапред напишани сценарија. Но, таа секогаш функционира преку интереси.
Токму затоа, одговорот на прашањето за можен договор нема да се најде во шпекулациите, туку во следните конкретни потези, и во тоа кој ќе има потреба од кого кога ќе се бројат пратеничките мандати.
Б.Т.