Се работи за анкета на агенцијата INSA, германска агенција за истражување на јавното мислење. Конзервативната партија ЦДУ на канцеларот Фридрих Мерц стои на 24 проценти, исто како и минатата недела, додека Зелените паднаа за еден бод на 12 проценти. Социјалдемократите (СПД) имаат стабилни 14 проценти, а Левицата остана на 11 проценти.
Фото: Europe Elects
АфД во моментов е втората најсилна политичка сила во Германија. На последните сојузни избори во 2025 година, партијата освои 20,8 проценти од гласовите. Иако упориштата на партијата долго беа ограничени на истокот, овогодишните регионални избори покажуваат дека тоа се менува.
Германија е среде таканаречената „Superwahljahr“, година на суперизбори, со вкупно пет регионални изборни процеси закажани до крајот на 2026 година. Веќе се одржаа избори во економски силните југозападни сојузни држави Баден-Виртемберг и Рајнланд-Пфалц. Во првата славеа Зелените, а во втората ЦДУ. АфД го удвои своето претставување во државните парламенти на тие покраини.
Кога се зборува за партијата предводена од Алис Вајдел, чиј дедо бил истакнат нацист, обично се вели дека припаѓа на крајната десница. Таа репутација партијата ја стекна првенствено поради острото противење на имиграцијата, загриженоста поради влијанието на исламот, но и затоа што бројни функционери на партијата се декларирале како личности идеолошки блиски до националсоцијализмот.
Лидерите на АфД редовно доспеваат во медиумите споменувајќи антисемитски изрази, негирајќи го холокаустот и тривијализирајќи го германското нацистичко минато. Функционери на АфД, наведува Deutsche Welle, позираат со раката на срце пред бункерот на Адолф Хитлер и се нарекуваат „пријателското лице на националсоцијализмот“.
Со АфД се поврзува и антиглобалистички предзнак, најмногу поради критикувањето на наднационалните институции како што е ЕУ. Вајдел своевремено говореше дека ќе оди на референдум за напуштање на ЕУ доколку оваа партија дојде на власт.
Надворешнополитичкиот аналитичар Божо Ковачевиќ вели дека популарноста на АфД произлегува од повеќе фактори. Од една страна, смета тој, дел од гласачите ја перципираат политиката на владејачките партии како нејасна. Од друга страна, додава тој, сè поизразен е стравот од поширок конфликт во Европа.
„Оние кои ја поддржуваат АфД, барем помладите, се плашат дека би биле ангажирани во можна идна војна. Луѓето заклучуваат дека моменталните политички елити ги водат во војна: зголемување на воениот буџет, најави дека ќе бидат најсилна воена сила, поострување на воената евиденција…“, вели тој.
АфД веќе оствари пробиви на локално ниво. Во одредени општини и окрузи, особено на истокот на земјата, партијата има градоначалници и лидери на локалните управи. И покрај растот на поддршката, таа во моментов не учествува во власта ниту на сојузно, ниту на покраинско ниво.
Во Германија владите се формираат преку коалиции, а сите големи партии и понатаму ја одбиваат можноста за соработка со АфД. Од завршувањето на Втората светска војна и холокаустот, меѓу главните германски партии постои консензус дека на екстремната десница повеќе никогаш не смее да ѝ се дозволи влез во владата.
Таквиот политички консензус, во Германија познат како „Brandmauer“ (заштитен ѕид), значи дека АфД, и покрај силните резултати, останува надвор од извршната власт.
„Нема да дозволиме овие луѓе од таканаречената Алтернатива за Германија да ја уништат нашата земја. И затоа со целосно уверување велам: оваа партија не може да биде партнер на ЦДУ“, рече неодамна Мерц.
Но, аналитичарите сè почесто се прашуваат колку долго тој заштитен ѕид може да издржи, особено откако ЦДУ на Мерц веќе ги тестираше неговите граници кога неговите предлози за поострување на имиграциската политика поминаа со поддршка на АфД – потег кој остро го критикуваа тогашниот канцелар од СПД, Олаф Шолц, и поранешната канцеларка Ангела Меркел.
Армида ван Риј, виш истражувач и водител на Европската програма во лондонскиот тинк-тенк Chatham House, изјави за Си-Ен-Ен дека тој потег веќе претставува „голем пресврт во германската политика и прилично голем прекин во начинот на кој работите се правеа претходно“.
Истражувањата покажуваат дека заштитниот ѕид во пракса веќе не е апсолутен. Измеѓу 2019 и 2023 година забележани се околу 120 случаи на соработка на различни партии со АфД на локално и регионално ниво.
Политолозите истакнуваат, како што пренесува Дојче Веле, дека речиси сите германски политички партии, првенствено ЦДУ, во пракса повремено соработуваат со крајната десница во покраинските парламенти и на локално ниво. Како пример ја наведуваат и контроверзната одлука за забрана на носење хиџаб во основните училишта во еден берлински округ, која беше донесена со поддршка на пратениците на АфД и ЦДУ.
Ковачевиќ истакнува дека во политичките и стручните кругови веќе долго се води дебата како да се поставиме кон популистичките десни партии.
„Едни ја заговараат нивната изолација или административни ограничувања, додека други сметаат дека вклучувањето во власта би можело да ги натера на попрагматично однесување и ублажување на ставовите поради соочувањето со институциите и правилата на системот“, вели тој.
„Постојат и предупредувања дека таквиот пристап носи ризици. Примерите од други земји, првенствено САД, покажуваат дека доаѓањето на популистичките актери на власт може да го отвори прашањето за опстанокот на институциите. Поради тоа, дел од аналитичарите истакнуваат дека клучното прашање не е дали таквите партии треба да се прифаќаат како партнери, туку какви политики водат етаблираните партии. Ако гласачите имаат чувство дека ветувањата се изневерени, расте просторот за популистички опции“, додава тој.
Дел од аналитичарите сметаат дека АфД, во случај на приближување кон власта или влез во коалициски преговори, би била под притисок да ублажи дел од своите најтврди ставови за да стане прифатлив партнер. Таква „нормализација“ е видена и кај некои други десни партии во Европа.
Како што за „Политико“ вели германско-британската историчарка Катја Хојер, во случај на освојување на власта, АфД би била ограничена од самиот политички систем.
„Со оглед на германскиот коалициски систем, АфД секогаш би морала да соработува со други партии за да има парламентарно мнозинство и да може да спроведува политики. Тоа значи дека, дури и среднорочно и долгорочно, нивниот екстремизам би бил ублажен во некоја форма“, истакнува Хојер.
Си-Ен-Ен потсетува дека кандидатот на АфД во германската сојузна држава Саксонија-Анхалт, каде што оваа година се одржуваат избори, Улрих Зигмунд, наговести како би можела да изгледа нивната власт. По недамнешниот страстен говор, во кој извикуваше „се залагаме за постојани депортации“, беше усвоен обемен манифест на 150 страници.
Во нацрт-манифестот, во кој Си-Ен-Ен имаше увид, АфД повикува на големи промени во миграциската, образовната, социјалната и енергетската политика. Се залага за „целосен пресврт од 180 степени“ во миграциската политика кој би вклучувал депортација и она што се нарекува „ремиграција“ – збор со нацистички конотации, потсетува Си-Ен-Ен. Меѓу целите би биле и украинските бегалци кои побегнале од војната.
Последиците од евентуалното доаѓање на АфД на власт сигурно би ги почувствувала и цела Европа. Германија како клучна членка на ЕУ во голема мера го одредува правецот на заедничките политики, а пресвртот кон евроскептицизмот би значел послаба интеграција, потврд пристап кон миграциите и потенцијално поблаг однос кон Русија.
„Ако се случи тие да ја преземат власта, тоа за Европската Унија би било големо искушение. Првото прашање кое тогаш може да се постави е: ако тие победат во Германија, дали и во Франција ќе победат десните популисти и дали и онака силниот Герт Вилдерс во Холандија ќе стане уште посилен. Таа појава не е ограничена само на Германија и затоа не е само грижа на германските партии, туку и на европските, да почнат да спроведуваат политики во корист на гласачите, а не спротивно на нивната волја“, објасни Ковачевиќ.
Независно од тоа дали АфД некогаш ќе влезе во сојузната влада, политичкото влијание на партијата веќе ја обликува германската политика. Анализата на независната организација Foreign Policy Centre предупредува дека АфД, без оглед на тоа дали ќе дојде на власт или ќе остане во опозиција, ќе остане важен дел од надворешнополитичките разговори во Германија и пошироко.
Истражувачите во Германија открија дека водечките партии сè повеќе ѝ дозволуваат на крајната десница да ја одредува агендата, опишувајќи го тоа како пропуст кој несвесно ѝ помогнал на крајната десница преку легитимизирање на нејзините идеи и нивно понатамошно ширење. Наодите, објавени во „European Journal of Political Research“, се темелат на автоматизирана анализа на текст на 520.408 статии од шест германски весници во текот на повеќе од две децении.
Берлинските истражувачи открија дека, како што крајната десница на крајот на 1990-тите се поместувала од маргиналните прашања на теми како интеграцијата и миграциите, главните партии сè повеќе ја менувале својата комуникација за да одговорат на тоа, поттикнувајќи го ширењето на тие идеи и сигнализирајќи им на гласачите дека таквите ставови се легитимни.