„Како Албанец, се чувствувам добро што Албанија и Косово се дел од Мировниот совет за Газа. Како граѓанин на Македонија, секако, се чувствувам занемарен. Ова е отворен повик да бидеме појасни во нашите позиции, а особено во патот што сакаме да го следиме“, вели во интервју за „Локално“, лидерот на едното од трите крила на Алијансата на Албанците и поранешен министер, Арбен Таравари за новоформираниот Одбор за мир на американскиот претседател Доналд Трамп и податокот дека нашата држава се уште доби покана за да членува во него.
Повод за интервјуто со Таравари е и Светскиот економски форум во Давос, но и како Македонија се поставува со својата надворешна политика во моменти кога се погласно се зборува за нов светски поредок, нови приближувања и нови сојузници.
-Доколку треба да избереме, ЕУ и САД се наши постојани домови, кои, иако во моментов може да имаат различни политики, имаат многу позаеднички вредности кои многу тешко се кршат, објаснува Таравари.
Запрашан дали надлежните без збор прифаќаат сè што кажува Вашингтон, во позадина на односите ЕУ-САД, претседателот на АА вели дека и покрај фактот дека секоја партија се стреми кон власт за да ја промени државата, ова е еден од најдобрите случаи да не се биде на власт.
-Бидејќи го зедовте Вучиќ како пример, неговата позиција е јасен показател за тоа колку лошо завршуваат оние што играат со две или повеќе цели, одговара Таравари на прашањето дали земјава може да „седи на две столчиња“ со своите политики, налик на она што го прави српскиот претседател во неговиот досегашен мандат.
На Форумот во Давос слушнавме се повеќе за нов светски поредок и распаѓање на стариот. Кон каде треба да се насочи Македонија при ваков развој на настаните – ЕУ, САД или Истокот?
-Овој пат Светскиот економски форум во Давос имаше најголемо политичко оптоварување што некогаш би можело да го има. Тешко е да се најде поголема глобална политичка поларизација од екстремните години на Студената војна. Ние, како мала држава, особено пред големите сили, овој пат се наоѓаме во поповолна позиција што ни ја дава токму оваа позиција, да ја наречеме епизодна во споредба со главните играчи. Без притисок од директно донесување одлуки, можеме да извлечеме поуки од позициите на трите суперсили, ЕУ, САД и Истокот, каде што вториот најмногу значи Кина.
Секако, ЕУ е нашиот прв и органски дом бидејќи геоисториски сме дел од европскиот континент. Фокусот на ЕУ е на стратегија заснована на колективни вредности, на правила и стандарди што ги вклучуваат сите народи, со посебен акцент на заштитата на животната средина. Соединетите Американски Држави, од доаѓањето на претседателот Трамп, станаа понационалистички, ставајќи ги американските интереси над сè друго и со тоа легитимирајќи го правото на секоја држава да се бори подеднакво за своите права.
Кина, додека отворено се натпреварува со Америка, се стреми да доминира на глобалниот пазар со тоа што дава пример дека конкуренцијата е еден од најефикасните начини за развој. Значи, со тоа што ги држиме нозете на нашиот европски дом, користејќи го американскиот патриотизам секогаш кога нашиот може да биде нарушен и со тоа што се натпреваруваме колку што е можно повеќе во областите каде што мислиме дека имаме резултати, верувам дека ќе имаме подобар развој.
Доколку требаше да избереме, ЕУ и САД се наши постојани домови, кои, иако во моментов може да имаат различни политики, имаат многу позаеднички вредности кои многу тешко се кршат.
Длабочината на јазот меѓу претседателот Трамп и Европа беше целосно очигледна во средата, кога Трамп одржа говор во Давос. „Ја сакам Европа и сакам да ја видам како напредува, но не оди во вистинската насока“, изјави Трамп. За Македонија, колку изборот на САД би значел и откажување од ЕУ?
-Лично, не гледам толку драстично раздвојување. Сегашната тензија е висока, но не е деструктивна. Не заборавајте дека народите се кормиларите на своите држави, во овој случај може да се каже дека Европејците се саканите баби и дедовци на Американците и тоа е врска толку силна што секој конфликт е фрагментарен во споредба со врската меѓу двата народа.
Може ли Македонија да игра двојна игра, нешто што го гледаме во соседството со години… Политиката на „седење на две столчиња” во Србија има долга традиција и очигледно српскиот претседател Александар Вучиќ се уште не носи конечна одлука на која страна сака да биде. До кој степен ја имаме ние оваа можност?
-Слушајте, како и во многу деликатни работи, тенка нишка го одделува лицемерието од дипломатијата. Вториот е уметност. Јас не ја гледам Македонија во ниедна игра. Како што одговорив погоре, можеме да го користиме најдоброто од суперсилите, но да останеме европски и проамерикански. Ова се вредности за кои се боревме со векови, а играњето со нив е несомнено предавство на себеси и нашите принципи. Во меѓувреме, бидејќи го зедовте г-дин Вучиќ како пример, неговата позиција е јасен показател за тоа колку лошо завршуваат оние што играат со две или повеќе цели.
Фото: Фејсбук профил на Арбен Таравари
Дали мислите дека сегашниот став на македонските власти кон САД е адекватен, односно дека тие без збор прифаќаат сè што кажува Вашингтон, што го видовме појасно по гласањата во ОН, каде што отидовме против многу земји-членки на ЕУ, кои ги сметаме за партнери?
-И покрај фактот дека секоја партија се стреми кон власт за да ја промени државата, ова е еден од најдобрите случаи да не се биде на власт. Не сакам да ја оправдувам владата на Мицкоски, напротив, споделуваме многу работи со неа, но високиот меѓународен конфликт, овој притисок да се избере помеѓу сили кои до вчера беа заедно и сигурно ќе продолжат да бидат, но засега се поларизирани, е незавидна ситуација.
„Мислам дека Европа е на раскрсница каде што мора да одлучи. Но, се преминуваат толку многу црвени линии што имате избор помеѓу самопочитувањето и тоа да бидете среќен вазал или несреќен роб“, рече Барт де Вевер, премиер на Белгија на Форумот во Давос. Иако не се однесуваше на нас ваквата изјава, дали треба да ја земеме во обзир околу тоа какви односи треба да градиме со било која голема сила?
-За жал, законот на најсилниот е доминантен и историски откако човештвото може да се сети. А преминот од матријархат во патријархат беше направен токму поради мускулите и мустаќите. Нашата среќа е што големите сили кои се и се силни делат извонредни вредности и принципи, а оваа тензија, ова несогласување, да речеме, е апсолутно моментално.
Америка е земја на слободата, нејзините претседатели пишуваа, се бореа, па дури и ги жртвуваа своите животи за неа, неколку векови просветлување на слободата и еднаквоста, не можат да се сокријат со неколку кратки години поинаков став. Можеби се тешки години, но се минливи. И конечно, одговор за белгискиот премиер: никогаш не можете да бидете роб на оние кои први се бореа за слободата на робовите.
Македонија сè уште ја очекува поканата од американскиот претседател Доналд Трамп за учество во т.н. Одбор за мир – меѓународна иницијатива првично осмислена за ставање крај на војната во Газа, а подоцна проширена и на други глобални конфликти. Од регионот Косово, Албанија, Бугарија добија и се дел од ова тело, при што официјална Приштина и официјална Софија станаа основачки членки. Какви се овие пораки што ни се испраќаат, од „стратешкиот партнер“ САД?
-Како Албанец, се чувствувам добро што Албанија и Косово се дел од Мировниот совет за Газа. Како граѓанин на Македонија, секако, се чувствувам занемарен. Ова е отворен повик да бидеме појасни во нашите позиции, а особено во патот што сакаме да го следиме.
Низ светот се повеќе се говори за „менување на границите“, „правилата на најсилниот“, „кршењето на меѓународното право“, па дури и дебатите за прекинување на НАТО…Сето ова во екот на Гренландската криза. Од друга страна, нашата положба е без почеток на преговори со ЕУ, главно поради искрите со Бугарија. Дали безбедноста, а ако да одиме понатаму, и постоењето на земјата е во опасност ако продолжиме со оваа „политика на предизвик и инает“ во меѓународните односи со некои од големите сили, која сега владее на „Илинденска бр. 2“?
-Вашето прашање има реторички контекст. Да, ситуацијата би можела да ескалира. Ова е последното сценарио што сакам да се случи и што мислам дека ќе се случи, но како можност е поблиску од кога било. Под влијание на ултранационалистичка политика која, за да добие власт, ги продлабочи етничките јазови уште повеќе, Македонија и нејзините политичари не знаеја и сè уште не знаат како да се консолидираат како стабилна држава. Ова е примарниот фактор зошто не се движиме напред, сме игнорирани, не се развиваме, па дури и се загрозуваме.
Како би се позиционирале како партија во целата ситуација, доколку бевте на власт? Како да одржувате добри односи со сите, без да ѝ наштетите на земјата?
-Би ја зајакнале меритократијата и еднаквоста. Ако обезбедите еднакви можности во мултиетничка земја, сте обезбедиле извонредна стабилност. Пример е Швајцарија, која, иако нема ниту една швајцарска нација, живее како една од најконсолидираните држави во светот. А меритократијата е услов за развој. Колку сме посилни дома, толку сме повлијателни во странство. Оваа внатрешна стабилност би нè направила уште попочитувани во странство, а тоа би ни овозможило да имаме посилни позиции како Европејци и како прогресивци какви што сме и треба да бидеме.
Во Давос, канадскиот премиер Карни отворено изјави дека долгогодишниот поредок базиран на правила е „илузија“. Трамп ги уништи врските што САД ги градеа со Европа со децении. Дали следниот претседател ќе може да ги поправи или ова ќе биде новата нормалност кога станува збор за САД?
-Да, ќе биде. И покрај моите симпатии кон г-дин Карни, не ја гледам ситуацијата како толку мрачна, бидејќи дури и да беше така, Америка не е шега без сол, таа останува вековна лулка на слободата и демократијата.
Н.П.