Денес, кога борбените авиони на Кремљ почнаа да ги истражуваат воздушните граници на НАТО, членовите на Алијансата тврдат дека нивните вооружени сили се подготвени за доаѓањето на Русите. Но на политичките лидери ќе им е потребно малку повеќе време за да издадат наредба за офанзива.
Каков и да биде сценариото – отворен руско напад над Источна Европа, селективна војна во која ќе се борат проруски сепаратисит, или на туѓи територија, како што се случи во Крим – сомневањата за него веднаш ќе паднат врз рускиот претседател Владимир Путин.
Во исто време останува нејасно кој ќе даде наредбата за одмазднички операција на НАТО.Сите 28 влади на земјите кои членуваат во воениот сојуз, предводен од САД, ќе побараат да го имаат зборот, што ќе доведе до забавување при распоредувањето на силите за брза реакција, кои беа формирани за заштита на Источна Европа. Нивната бројност е 5.000 војници.
Командантот на НАТО “нема ингеренции за оперативно управување во мирно време, поради оваа причина ќе му треба да чека додека владите на земјите-сојузници донесат одлука”, изјави Џон Дени, професор на Институтот за стратешки студии на Воениот колеџ на САД. Најверојатно воопшто не станува збор за “отворено напад, опознат напад, тенкови, преминуваат…. Во овој случај на Алијансата ќе и треба време за да дознае што точно се случува. И во зависност од природата на кризата доцнењето може да се покаже клучно “.
Интервенцијата на Русија во Украина, која не е членка на НАТО и од таа причина не може да се потпре на заштита од страна на Северноатлантската алијанса, докажува дека хипотетичките сценарија можат да се претворат во реалност. Во моментов поддржани од Русија сепаратисти продолжуваат да бомбардираат и покрај примирјето во источна Украина.Генералниот секретар на НАТО, Јенс Столтенберг изјави дека “агресивните дејствија” на Кремљ ја принудуваат Алијансата да ја насочи својата “дефанзивна стратегија”.
Советски тенкови
Иако во периодот на Студената војна се случувале доста опасни ситуации и луди теории, членките на НАТО беа апсолутно убедени дека секое офанзива ќе започне со навлегување на советските тенкови во Западна Германија и дека овие воени колони ќе се соочат со контрагард на 400 000 американски воен контингент, кој се наоѓа во Европа, и испровоциран брз одмазднички удар на САД.
Сега ситуацијата се промени. Путин тајно окупираа со Крим, провоцира демонстрации на етничките Руси, кои претставуваат 59% од населението на полуостровот, и испраќа таму руски војници, за да го заврши започнатото. По неколку дена Крим беше во рацете на Русија, а зборовите “хибридна војна” стана новата парадигма. Голем дел од 75 000 американски војници, распореди во моментов во Европа, се наоѓаат на југ и запад, односно на значително растојание од потенцијално најжешките источни поени.
Кримската опција
“Квази-Крим или некоја негова опција се разгледува од страна на експертите за воено планирање. Она што се случи во Крим, воопшто не е задолжително дека е нивната главна варијанта, но може да се случи нешто слично – своевиден мек пристап каде што Русија може да се обиде да направи нешто лошо без да стигне до воено офанзива “, изјави Јан Мурумец, поранешен вработен на естонското министерство за одбрана, а денес експерт во Меѓународниот центар за одбрана и безбедност во Талин.
Постои мислење дека по Украина Путин ќе продолжи напред и ќе влезе во отворен конфликт со некоа членка на НАТО. Најголеми грижи изразуваат балтичките земји – Естонија, Латвија и Литванија, кои во периодот на Студената војна беа дел од Советскиот Сојуз, а потоа добиле независност и влегле во ЕУ и НАТО. Најмногу песимистичко сценарио предвидува “Талин во пламен” – за што пишуваше Сиднеј Фридберг Џуниор на сајтот BreakingDefense.com, односно сценарио, каде што рускиот напад против естонската престолнина станува причина за голема војна.
Невидливи методи за водење на конфликт укажуваат мобилизацијата на бројното рускојазично население во Естонија и Латвија. Оваа кампања за дестабилизација може да влијае пред сè на Нарва. Градот е сместен во североисточниот Естонија, недалеку од руската граница. Над 90% од населението му се етнички Руси, зборуваат на руски јазик и над половина од нив дури немаат естонски пасош. Тоа се голем број на потенцијални приврзаници на Владимир Путин.
Реална опасност
На 18 февруари министерот за одбрана на Велика Британија Мајкл Фелн предупреди за “реална опасност” од тајни операции против балтичките земји. Латвиски министер за одбрана Рајмонд Вејонис рече дека иако веројатноста за тоа е “премногу мала”, руските лидери се “доволно непредвидливи, затоа ние треба да сме подготвени да реагираме на најразлични околности”.
НАТО се многу лошо подготвени, за да дадат отпор на инвазија, што не личи на таква. Војската отворено прашува нема ли да се добие така што нивните политички претпоставени да бидат изненадени и целосно неподготвени. На 20 февруари, во говорот во Институтот на Обединетите родови армии во Лондон британскиот генерал Адриен Бредшо, кој е заменик-командант на здружените сили на НАТО во Европа, рече дека “непознатиот” напад ќе стане процесот на донесување на “колективно решение за многу тежок одговор “.
Лидерите на земјите од НАТО се обидоа да ја попречат оваа дупка за време на септемвриската самит во Велс. Врз основа на Кримскиот преседан, а исто така на претходните економски, психолошки и пропагандистки кампањи спроведени од Русија во балтичките земји и Полска, Алијансата одлучи да создаде “алатка и процедури потребни за одвраќање и ефикасен одговор на заканите од хибридни војни”.
Сили за брза реакција
Во текот на многу години САД инсистираа европските држави да ги зголемат трошоците за одбрана и да придонесуваат повеќе опипливо за сопствената безбедност. На самитот во Велс европските влади се согласија да обезбедат поголемиот дел од борците за силите за брза реакција, кои можат да се упатат кон фронтот во текот на 48 часа, да завршат процесот на предислокација за недела и да го зголемат бројот на овие сили до 30 000 војници.
Привремените сили, во чиј состав влегоа војници од Германија, Данска и Норвешка во моментов минуваат подготовка. Кон 2016 раководството на копнените делови на бригадата ќе се пренесува меѓу Велика Британија, Франција, Германија, Италија, Полска и Шпанија. При поддршката на воздухопловните и воено-поморски сили и специјалните единици потенцијалот ќе расте и ќе достигне целосна борбена готовност во 2017 година
Треба да ги анализираме можните варијанти за дејствување во случај да политиката на одвраќање се покаже неефикасна. Во првите неколку часа на конфликтот демократскиот концепт дека војната е премногу сериозна работа за да се остава на генералите, може даго стави НАТО во неповолна положба. Јован Мирчеа Паску, поранешен министер за одбрана на Романија, а денес член на Европскиот парламент, смета дека “сериозните одлуки треба да се прифатат така, какошто се донесуваат одлуките во ЕУ за воведување на санкции”.
Поддржано од Кремљ
Споровите внатре во ЕУ за воведување на санкции против Русија се водеа неколку месеци и се претворија во одраз на различните интереси на 28-те демократии. Русија го анектира Крим во март, востанието на сепаратисите во источна Украина, поддржан од Кремљ, започна во април.ЕУ го објави својот црн список со чиновници, против кои беа воведени санкции, во март, но економските санкции влегоа во сила дури во јули, по инцидентот со патничкиот авион во источна Украина, при што загинаа 298 лица – претежно граѓани на ЕУ.
Во случај на конфликт со Русија не е исклучено при одлучувањето во НАТО да учествуваат европски чиновници, кои во текот на украинската криза играа на презумпцијата на невиност на Путин. Меѓу нив можат да бидат унгарскиот премиер Виктор Орбан, кој се состана со Путин во Будимпешта на 18-ти февруари. Новиот грчки премиер Алексис Ципраској го прими рускиот амбасадор, што беше неговата прва средба со амбасадорот на странска држава во моментот на неговата инаугурација.
Командата на ВС на НАТО се раководи од седиштето во Белгија, на чело на која традиционално е американски офицер – во моментов тоа е генерал на воздухопловните сили на САД Филип Бријдлав. Додека на 5 февруари во Брисел, министрите за одбрана на земјите-членки на НАТО разговараа околу механизмите за засилување на Алијансата, еден висок службеник им рече на новинарите дека силите на Бријдлав ќе се “постојано” под контрола на политичарите.
Што значи тоа – ова прашање ќе се разгледува од министрите за одбрана во јуни. Една од опциите се заклучува во тоа да се даде на воената команда правото да одржува вежби за боева готовност. Вонредни овластувања – тоа е многу подмолно нешто, особено во случајот со “хибридни” пенетрација.
“Нема смисла од создавањето на бригади за брза реакција, ако вие не можете да земате политички одлуки во соодветни рокови. Ова исто така е елемент од планот за обезбедување на подготвеноста на кој сеуште нема конечна одлука”, изјави американскиот амбасадор во НАТО Даглас Лута.
————
Џејмс Нјугер, агенција “Блумберг”.